Yabancıların Azerbaycan’da Sahip Oldukları Haklara İlişkin Mülakat

20/06/2008, TÜRSAB... T.C.Dışişleri Bakanlığı Vize Daire Başkanlığı’ndan Birliğimize iletilen yazıda; yabancıların Azerbaycan’da sahip oldukları haklara ilişkin olarak Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı Hukuk İşleri Şube Müdürünce gazeteye verilen mülakatın özeti Bakü Büyükelçiliğimizden alınmakla aşağıda bilgilerinize sunulmaktadır:

“Azerbaycan bağımsızlığını kazandığı günden itibaren ülkemizde yaşayan yabancı ve vatandaşlığı olmayan kişilerin hak ve özgürlüklerinin kullanılması ve korunması yasal güvence altına alınmıştır. Yabancıların ve vatandaşlığı olmayan şahısların Azerbaycan sınırları içerisindeki yasal statülerini, Azerbaycan’a giriş ve çıkışları, hareket özgürlüklerini, yükümlülüklerini vb. konuları düzenleyen yasalar mevcuttur.

Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası uyarınca, yabancı ve vatandaşlığı olmayan şahıslar, yasalarda ve taraf olduğumuzu ululslararası anlaşmalarda farklı bir uygulama öngörülmemişse, vatandaşlarımızla birlikte bütün hak ve özgürlüklerden yararlanabilirler. Bu kişiler aynı şekilde Azerbaycan vatandaşları gibi yükümlülüklerini de yerine getirmelidirler. Yabancı ve vatandaşlığı olmayan kişilere de ulusal mevzuatın uygulanmasını öngören anaysal düzenlemeler bu kişilere geniş hak ve özgürlükler sağlamaktadır.

Mevcut mevzuatımız doğrultusunda yabancılar ülkemize geçerli şahsi pasaportları ile giriş yapabilmektedirler. Azerbaycan’ın vize muafiyeti anlaşması imzaladığı ülkelerin vatandaşlarının dışındaki tüm yabancılar vize almak zorundadır. Bu tür bir anlaşma bugüne kadar sadece Türkmenistan dışındaki BDT ülkeleri arasında imzalanmıştır. Ayrıca bazı devletler ile uluslar arası uygulamalar doğrultusunda diplomatik ve hizmet pasaportu bulunanların vizeden muaf tutulmasıyla ilgili anlaşmalar imzalanmıştır.

Azerbaycan’a gelmek isteyen diğer yabacılar ise bulundukları ülkedeki Azerbaycan Cumhuriyeti Büyükelçiliği veya Konsolosluğuna başvuruda bulunarak geliş amaçlarını (resmi, iş, turistik, özel vs.) ve süresini belirtip vize almalıdır.

Resmi harçlarla ilgili yasaya esasen, ülkemize gelen yabancı vatandaşa vize verilirken söz konusu şahsın vatandaşı olduğu ülke tarafından Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşlarına uygulanan vize harcı kadar harç alınmaktadır. Örneğin ABD vatandaşları için 131 ABD Doları, İngiltere vatandaşları için 101 ABD Doları tutarında bir aylık vize harcı alınmaktadır.

Eğer şahıs Azerbaycan’a resmi faaliyette bulunan bir şirket ya da kurum tarafından davet edilmişse bu durumda vize başvurusu sırasında bu kurumdan alınan onay yazısı veya yapılacak olan resmi etkinliğe ilişkin davet mektubu da beyan edilmelidir. Söz konusu davetler Dışişleri Bakanlığı’nda kaydedildikten sonra yabanacılar bu davete esasen daha basitleştirilmiş şekilde veya doğrudan havaalanında vize alarak ülkemize giriş yapabilirler.

Pasaportsuz, vizesiz veya geçersiz pasaport ve diğer belgelerle Azerbaycan sınırlarını geçmeye çalışan yabancılar geri gönderilmektedir.

İlgili yasa uyarınca milli güvenliğin, asayişin, vatandaşların ve diğer şahısların yasal çıkarlarının korunmasına ilişkin durumlarda ya da toplum sağlığına tehdit oluşturan ruhsal veya fiziksel herhangi bir bulaşıcı hastalığa yakalanmış ve vatandaşlığı olmayan şahısların ülkemize girişi yasaklanabilir.

Azerbaycan’da sürekli veya geçici olarak ikamet edenlerle geçici olarak bulunanların durumu farklıdır. Ülkemizde 30 güne kadar yaşayanlar “geçici bulunanlar”, 30 günden fazla yaşayanlar ise “geçici olarak ikamet edenler” olarak nitelendirilmektedir.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin vatandaşları ile yakın akrabalık ilişkiler içinde olan ya da ülkemizde sürekli ikamet eden bir şahıs ile nikahı bulunan yabancılar ve vatandaşlığı olmayan şahıslar, yasalara uygun şekilde vize alarak ülkemizde sürekli veya geçici yaşayabilirler. Azerbaycan Cumhuriyeti” Göçmen Yasası”nın 4.maddesi uyarınca ülkemize göçmen olarak gelmek isteyen 18 yaşını doldurmuş ve çalışma imkanı bulunan şahıslar “Devlet Göçmen Hizmeti”ne veya yurtdışındaki Büyükelçilik/Konsolosluklarımıza başvuruda bulunabilirler.

“İkamet ettiği ve bulunduğu yerde kayıt olmak” konusundaki yasa uyarınca Azerbaycan’a vize ile ya da vizesiz gelen bütün yabancılar ve vatandaşlığı olmayan şahısların poliste kayıtları bulunmalıdır. Kayıtlarla ilgili mevzuat milliyetine bağlı olmaksızın bütün yabancılara (milliyetçe Azerbaycanlı olan ancak sınırlarımızı yabancı pasaportla geçen şahıslar da dahil) uygulanır. Mevzuatta ikametgahı veya bulunduğu yerle ilgili kayıt yaptırmayanlara karşı cezai işlem yapılması öngörülmüştür.

Ülkemizde 30 günden fazla yaşamak isteyen yabancılar kalacağı yere geldikten sonra 3 gün içerisinde İçişleri Bakanlığı’nın yerel polis organlarına başvurarak kayıt yaptırmalı ve kayıt belgesi almalıdır. Bu belgenin geçerlilik süresi 1 yıldır ve uzatılması mümkündür. Kayıt için gerekli belgeler: pasaport, vize, göçman statüsünü belirleyen belge, ikamet için verilen resmi izin kağıdıdır (bu belgelere tapu, kira anlaşması vs. de eklenebilir). Eğer yabancı üçüncü şahsın yanında ikamet edecekse yabancıya bu yeri sağlayan kişinin dilekçesi de belgelere eklenmelidir.

Azerbaycan’da 30 güne kadar kalmak isteyen şahıslar kalacakları yerde (otel, yurt, dinlenme yeri vb.) geldikleri gün form doldurmalı, bu formlar yetkililerce 24 saat içerisinde İçişleri Bakanlığı’na gönderilmelidir. Bu süre içerisinde herhangi bir evde kalmak isteyenler ise ev sahibnin onayı ile yerel polise kayıt yaptırmak zorundadır. Ancak bu konuyla ilgili mevzuatta açıklığa kavuşmamış hususlar olduğu için henüz uygulanmamaktadır. Bu nedenle Azerbaycan’da kayıt yaptırmadan 30 gün bulunmak yasal işlem gerektirmemektedir.

Vize talep eden yabancılar Azerbaycan’da 30 günden fazla kalmak isterse sürenin bitimine 3 gün kala vize süresinin uzatılması için Dışişleri Bakanlığı’na başvuruda bulunmalıdır. Pasaportunun geçerlilik süresinin bitmesine 3 ay veya daha az kalan şahısların bu tür başvurularına cevap verilmemektedir.

Yabancılar veya vatandaşlığı olmayan şahıslar ülkeden giderken kayıt belgesini polise teslim etmek zorundadır.

Yabancı Azerbaycan’a vize alarak gelmişse o zaman bu vizenin geçerlilik süresi içerisinde veya uzattığı süre içerisinde ülkeyi terk etmek zorundadır. Ayrıca çıkış yapanlar 6 ay içerisinde Azerbaycan’a geri dönmek için dönüş vizesi alabilirler.

Yabancı şahıs ülkede yaşamak için izin belgesi edinmiş ancak vize süresinin uzatılması ile mevzuatı ihlal etmişse Dışişleri Bakanlığı’ndan çıkış vizesi almak zorundadır. Bu durumda yabancı her ay için 50 ABD Doları ceza ödemelidir. Azerbaycan’da kayıtsız veya vizesiz yaşayan yabancı ve vatandaşlığı olmayan şahıslar ilgili makamlarca belirlenmiş miktarın 20-35 katı cezaya çarptırılır ve ülkeden sınır dışı edilir.

Yabancı ve vatandaşlığı olmayan şahıslar Azerbaycan’a giriş yaparken sınıda bu prosedür onlara sözlü olarak bildirilmektedir. Ancak kanunu bilmediğini öne süren ya da maddi sıkıntı içinde olan çok sayıda yabancı bilerek işlem yaptırmamakta, bu da sorunlara yol açmaktadır.”