Avrupa’da yüzyıllarca süren kanlı savaşlar meydana geldi. Almanya ve Fransa 1870-1945 yılları arasında üç kez savaştılar. II. Dünya Savaşı’nın sebep olduğu büyük yıkımın ardından, bazı Avrupa ülkelerinin liderleri, aralarında yeniden bir savaş çıkmasını engellemenin, ekonomik ve siyasi entegrasyonun sağlanmasıyla mümkün olacağına inandılar ve bu yönde önlemler alma kararı verdiler.

1951’de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) kuruldu. AKÇT’yi Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu izledi.

Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’nun kurulmasından sonra, Avrupa Savunma Topluluğu ile Avrupa Siyasal Topluluğu’nun oluşturulması amacıyla girişimler meydana gelmiş ise de bu girişimler sonuçsuz kalmıştır. Bir yandan NATO’nun kurulması, diğer yandan Avrupa bütünleşmesinin önce ekonomik alanda gerçekleşmesinin daha gerçekçi olacağı düşüncesi, çabaları ekonomik alanda yoğunlaştırmış ve 25 Mart 1957’de Roma’da Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu (AET) kuran Antlaşma AKÇT üyesi 6 ülke tarafından (Belçika, Hollanda, Lüksemburg, İtalya, Almanya ve Fransa) imzalanmıştır.

Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’nu (AKÇT) kuran Paris Antlaşması (1951), Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu (AET) ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu’nu (Euratom) kuran Roma Antlaşmaları (1957) imzalanmıştır.

1960 Tarihinde, Avrupa Serbest Ticaret Ortaklığı (EFTA) Sözleşmesi, Avusturya, Danimarka, Norveç, Portekiz, İsveç, İsviçre ve Birleşik Krallık tarafından, Stokholm’de (İsveç) imzalanmıştır.

1968 yılında Gümrük Birliği Anlaşması imzalanmış ve söz konusu Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle üye ülkelerin gümrük alanları, tek bir gümrük alanı haline gelmiştir.

14 Haziran 1985 tarihinde Almanya, Belçika, Fransa, Lüksemburg ve Hollanda tarafından imzalanan Schengen Antlaşması;  taraf ülkelerin ortak sınırlarında kişilere tüm vize ve gümrük işlemlerinin kaldırılması ve üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik ortak vize ve gümrük işlemleri uygulanmasını öngörmüştür.

1972 senesinde Danimarka, İngiltere, ve İrlanda, 1981’de Yunanistan ve 1986’da İspanya ve Portekiz’in katılmasıyla üye sayısı 12’ye yükselmiştir.

1986 senesinde Avrupa Tek Senedi ve 1992 senesinde Maastricht Avrupa Birliği Antlaşması, üye devletler tarafından imzalanmış olup, Maastricht Antlaşması ekonomik faaliyetlerin uyumlu gelişimini;  sürdürülebilir, enflasyonsuz ve çevre korumasına önem veren büyümenin sağlanmasını; üye ülke ekonomilerinin uyum içinde birbirlerine yakınlaşmasını ve Avrupa vatandaşları için daha güçlü bir Birlik yaratılmasını amaçlamıştır.

Avrupa Birliği, doğrudan uygulanma imkanı olan bir mevzuat oluşturabilmekte ve vatandaşları lehine özel haklar tanımaktadır.

1 Ocak 1993’te Tek Pazar’ın oluşmasıyla birlikte, 12 üye ülke arasında malların, sermayenin, hizmetlerin ve insanların serbest dolaşımı tam anlamıyla sağlanmıştır.

Birlik, 1 Ocak 1995’ten itibaren “Avrupa Birliği” (AB) olarak anılmaya başlanmış olup, aynı yıl Avusturya, Finlandiya ve İsveç’in Birliğe katılımıyla Birliğin 15 üyesi olmuştur .

Ortak Dışişleri ve Savunma Politikası, Adalet ve Güvenlik Politikası ve Maastricht Antlaşması üzerindeki bazı değişiklikleri içeren Amsterdam Antlaşması imzalanmış ve Mayıs 1999’da yürürlüğe girmiştir.

1 Ocak 2002’de Avrupa tek para birimi Euro tedavüle girmiştir.

7-9 Aralık 2000 tarihlerinde Nice Zirvesi yapılmış olup, 26 Şubat 2001 tarihinde imzalanan Nice Antlaşması, tüm üye ülkelerde onaylanmasının ardından 1 Şubat 2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir.  Nice Antlaşmasıyla Avrupa Birliğini oluşturan kurumlar üzerinde reformlar yapılmış, üye sayıları ve karar verme mekanizması üzerindeki etkileri yeniden düzenlenmiştir. 

1 Mayıs 2004 tarihinde, Çek Cumhuriyeti, Estonya, GKRY, Letonya, Litvanya, Macaristan, Malta, Polonya, Slovakya ve Slovenya’nın katılımıyla Birlik, beşinci ve en büyük genişlemesini gerçekleştirmiştir.

28 Şubat 2002 tarihinde AB Anayasası taslağını oluşturmak üzere 105 üyeli “Avrupa’nın Geleceği Kurultayı” toplanmış olup,  Kurultay, 16 aylık bir dönemin sonunda çalışmalarını tamamlamış ve taslak metni Hükümetlerarası Konferans’ta görüşülmek üzere AB Dönem Başkanlığı’na sunmuştur.

 Avrupa için bir Anayasa oluşturan Antlaşma Taslağı, 17-18 Haziran 2004 tarihlerinde Brüksel’de gerçekleştirilen Zirve sonunda kabul edilmiştir. AB Anayasası, üye ve aday ülke liderleri tarafından Roma’da imzalanmış böylece 29 Ekim 2004 tarihinde son şeklini almıştır.

Ancak Fransa ve Hollanda da referandum sonuçlarında “hayır” cevabının çıkmasına bağlı olarak Avrupa Birliği Anayasası sıkıntılı bir sürece girmiştir.  Dünyanın en büyük ekonomik ve siyasi entegrasyonu olan Avrupa Birliği, ekonomi, sanayi, siyaset, yurttaş hakları ve dış politika alanlarını kapsayan çok-sektörlü bütünleşmenin en ileri şeklidir.