KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI'NIN TÜRSAB ARAÇ PLAKALARI İLE İLGİLİ KARARINA YANITIMIZ
Sayı : 2024.03/07810
Konu : Seyahat Acentalarının Denetimi Hk.
T.C.
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü
İlgi : 15.10.2024 tarih ve 5811806 sayılı yazınız.
İlgi’de kayıtlı yazınız ile; Seyahat acentalarının paket tur, tur ve transfer hizmetlerine yönelik Valiliklerce (İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri) gerçekleştirilen denetimlerde; paket tur ve turlarda seyahat acentası yetkilisinde, transfer araçlarında ise transfer elemanında bulundurulması ve denetimi yapanlara gösterilmesi zorunlu belgelerin Seyahat Acentaları Yönetmeliğinin 40 ve 41 inci maddelerinde sıralandığı, seyahat acentalarının talebi üzerine Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) tarafından verilen ve denetimler esnasında aracın ön kısmında dışarıdan görülebilecek şekilde bulundurulan "TÜRSAB Araç Plakası" hususu da aynı yönetmeliğin her iki maddesinde belirtildiği, 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan Seyahat Acentaları Yönetmeliği ile Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliğinde; "TÜRSAB Araç Plakası"nın her yıl veya belirli aralıklarla Birlik tarafından yenilenmesini ve seyahat acentaları tarafından da yenilenen plakaların kullanılmasını zorunlu kılan bir düzenleme bulunmadığı, bu kapsamda, Valiliklerce (İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri) gerçekleştirilecek denetimlerde Seyahat Acentaları Yönetmeliğinin 40 ve 41 inci maddelerinde belirtilen belgelerin kontrolü esnasında yenilenip yenilenmediğine bakılmaksızın Birlik tarafından verilmiş "TÜRSAB Araç Plakası"nın bulunması halinde, mevcut plakanın kabul edilmesi hususu bildirilmektedir.
Yazıda yer alan bazı hususlara açıklık getirmek ve bazı bilgileri hatırlatmak ihtiyacı hissedilmektedir. TÜRSAB Araç Plakası olarak ifade edilen belgeye ilişkin düzenlemenin Seyahat Acentaları Yönetmeliği’nin 40’ıncı ve 41’inci maddeden ibaret olmadığını, Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği’nin Birliğin Görevleri başlıklı 5’inci maddesinin (r) bendinde düzenlenen bir görevdir. Buna göre “Seyahat acentalığı faaliyetinde kullanılan araçların, hangi seyahat acentasına ait olduğunu gösterir araç tanıtım belgesini düzenlemek,” Birliğimizin görevi olarak ifade edilmiştir. Gerek Seyahat Acentaları Yönetmeliği’nde TÜRSAB Araç Plakası olarak ifade edilen, gerekse Birlik Yönetmeliği’nde araç tanıtım belgesi olarak ifade edilen belgelere ilişkin uygulama 1994 yılından bu yana kesintisiz olarak devam eden mesleki uygulama esası haline gelmiş, denetim makam ve elemanlarınca benimsenmiş, dayanak kabul edilmiştir. Bu belgenin en temel işlevi, trafikteki bir aracın o an itibariyle bir seyahat acentası faaliyeti olan tur ya da transferini gerçekleştirmekte olduğuna delalet etmesidir. Bilindiği üzere turistik taşımacılık faaliyeti yapan araçların sahip ve işletmecilerinin seyahat acentası olması zorunluluğu bulunmamakta, ancak tur veya transferin bir seyahat acentası adına gerçekleşmesi gerekmektedir. Seyahat acentaları, Ulaştırma Mevzuatına uygun araçlarla ve taşımacılarla yapacakları sözleşmeye dayanarak tur ve transfer faaliyetlerini ifa ederler. TÜRSAB Araç Plakası, aracın ön camında kullanılarak faaliyet denetimi yapacak zabıta ve diğer görevlilere o aracın, o anda hangi seyahat acentası faaliyetinde görevli olduğunu gösterir. Denetimin bu plakaların olmadığı araçlar üzerinde yoğunlaşarak seyahat acentası olan ve olmayan ayrımı yapılması etkin bir denetim için önem arz etmektedir. Plakanın varlığı, faaliyetin seyahat acentasına ait olduğunu göstermekle beraber seyahat acentasının aktif olup olmadığı, bu faaliyete ilişkin yetkisi bulunup bulunmadığını göstermekte ve bu plakaya bağlı olarak çalışan elektronik denetleme sistemi sayesinde faaliyetin içeriğinin tespitini sağlamaktadır. Bu nedenle plakanın içerdiği bilgilerin güncel olması gerekmektedir.
Bilindiği üzere; seyahat acentalarının plakalarını taşımacılarda bırakmış olmaları, geçmiş yıllarda seyahat acentası olmakla birlikte faaliyetine son vermiş olması ve seyahat acentası plakasının tur ve transferlerde yetkisiz kişilerce kullanılmasının önlenmesi, günümüzün çözümü için uğraş verilen önemli sorunların başında gelmektedir. Büyükşehirlerde UKOME kararları, yol güzergâh belgeleri, şehirlerarası faaliyetlerde U-ETDS sistemi bu alandaki denetimler için kamunun gerçekleştirdiği önemli uygulamalardır. Seyahat acentalarının araç plakalarının her yıl yenilenmesi, taşımacılara dağılmış araç plakalarıyla belgesiz faaliyet gösterilmesini engellemekte önemli bir unsur olmasının yanı sıra Birliğimiz tarafından geliştirilen yazılımla şehir içi taşımacılıklarda dahi tıpkı U-ETDS sistemi gibi gerçekleştirilen faaliyete ilişkin bilginin aktive edilmesi (faaliyetin başlatılması ve sona erdirilmesi) sayesinde tur ve transferle ilgili sağlıklı denetim yapılabilmektedir.
TÜRSAB Araç Plakası her yıl yenilenerek bu plakaya sahip seyahat acentasının bilgilerinin güncellenmesi sağlandığı gibi plaka içinde gömülü olarak bulunan ve dışardan görünmeyen elektronik çip sayesinde plaka üzerinden denetime konu tüm bilgilere hızlı ve güvenli şekilde erişilebilmektedir. Seyahat acentalarının kapasitelerine bağlı olarak sahip olmaları gereken plaka sayısının belirlenmesi ve plaka talebinin buna göre karşılanması “plaka kiralaması” diye adlandırılan yasadışı faaliyetin önlenmesi ile ilgili bir başka önleyici denetim özelliğinin kullanılmasını sağlamaktadır. Kamuoyunda son derece yaygın ve belgesiz faaliyeti artıran bu durumla mücadele amacıyla Birliğimiz, her yıl seyahat acentasının kanıtlanmış kapasitesine uygun sayıda plakayı vermek suretiyle belgesiz faaliyetle mücadele edebilmektedir. Bu amaçla Birlik içindeki görevliler büyük bir mesai harcamaktadır.
TÜRSAB Araç Plakası; her yıl değişen rengiyle bilgilerin yıllık olarak güncel olduğunun anlaşılmasını sağladığı gibi Birliğimiz elektronik bilgi sisteminde plaka aktivasyonu ile anlık faaliyet denetimini mümkün kılmakta, içerdiği çip sayesinde denetimin faaliyet esnasında turistlerin rahatsız edilmeden gerçekleştirilmesini sağlamaktadır.
TÜRSAB Araç Plakası üzerinden yapılan denetimlerde 2022, 2023 ve 2024 yıllarında toplam 359.330 adet araç faaliyet denetimi yapılmış, 6730 belgesiz faaliyet tespit edilmiş ve haklarında bugüne kadar tamamına hukuki işlem gerçekleştirilmiştir.
Unutulmamalıdır ki TÜRSAB Araç Plakası bir araca ya da taşımacıya ait olmadığı gibi yukarıda belirtilen yöntemle verilmediği ya da teknik özellikleri taşımadığı takdirde bir kez alındığında daima geçerli olan, seyahat acentasının tur ve transfer faaliyetleri için yeterliliğini gösteren bir belge olma özelliğini kaybedecektir. Günümüzde taksi ve turistik olmayan diğer taşıma faaliyetleriyle seyahat acentalığı faaliyetini ayırt eden yegâne unsur olan TÜRSAB Araç Plakası’nın teknik özellikleri ve işlevleri bilinmeden ve dikkate alınmadan, bir kere alındığında yeterli kabul edilen bir unsura dönüştürülmesi tur ve transfer faaliyetinin denetimini imkansız hale getirecektir.
Yukarıda anlatılan özellik ve işlevlere sahip TÜRSAB Araç Plakası’nın herhangi bir dönemde herhangi bir şekilde alınmış plaka ile tanımlanması halinde hali hazırda geçmiş yıllardan kalan ve seyahat acentası olmaksızın taşımacılık yapan kişilerde bulunan onbinden fazla eski TÜRSAB Araç Plakası ile çalışan araçlarla ilgili yol denetimlerinin yapılamayacağı ortadadır. Turizmde en önemli denetim unsurunun ortadan kalkmasıyla oluşacak belgesiz faaliyetler sonucunda; sadece servis kalitesi düşmeyecek, sigortasız, faturasız, programsız, rehbersiz, tüketici haklarına aykırı faaliyetlerin artmasıyla ülke turizminin zarar göreceği, kazaların artacağı, vergi kaybının oluşacağı açıktır.
Birliğimiz için büyük bir yatırım ve gider oluşturan denetim eleman ve araç giderlerinin karşılanamaması ve en önemli denetim dayanağının işlevini yitirecek olması nedeniyle TÜRSAB Denetim Birimi kuruluş ve dijital ortamlarla sınırlanacaktır. Bu durumda doğacak kaos ve belgesiz faaliyetlere ilişkin sorumluluğun Makamınıza ait olacağını hatırlatırız.
Yazınızla tarafımıza bildirilen TÜRSAB Araç Plakaları’nın her yıl yenilenmesi şeklindeki 1994’ten bugüne devam eden uygulamadan vazgeçilmesi yönündeki talimatınızla 17 Ekim 2024 tarihi itibariyle Birliğimizin tur ve transferlere ilişkin denetimleri fiili imkansızlık nedeniyle sona erdirildiğini bildiririz.
Talimatınız doğrultusunda oluşacak denetimsizlik nedeniyle belgesiz faaliyetlerde artışın önlenmesi ve denetimi konusunda Bakanlık olarak uygulanacak usul ve alınacak önlemlerin Birliğimize bildirilmesi halinde üyelerimize gereken duyuru yapılacaktır.
Konuyu bilgilerinize sunarız.
Saygılarımızla,
Çağla ELHAN
Genel Sekreter V.