2007 YILI TÜM DÜNYADA "MEVLANA YILI" OLARAK KUTLANACAK
Atilla Baran DEMIRTAS, Galata Mevlevi Musiki ve Sema Toplulugu
Kemale dogru manevi bir yolculugu, bir gidis-gelisi temsil eden "sema", gonuldeki gizli erlerden bir selamdir. Yedi bolumden olusan bu yolculuk, sagdan sola kalbin etrafinda donerek, butun insanlari, butun yaratilmislari, sevgi ve askla kucaklayistir. Mevlevi musikisi formlari genellikle, Yaratici’nin bu aleme tecelli edisindeki tinilarin, Hz. Rûmî ’nin yazdıgı rubailer ve gazellerindeki sozlerle bir araya getirilmesinden meydana gelmistir. Sufi müzikler hayretin bittigi hayranligin basladigi nagmelerdir. Asik ve Masuk sufi musikisinin birlik denizinde birbirine karisir. Sufi müzik Yaraticiyi bilme ve bulma yolundaki bir aractır.
Galata Mevlevi Musiki ve Sema toplulugu 1982 senesinde kurulmus olup, tüm dunyada sergiledikleri gosterileriyle, barıs elcisi gorevini yerine getirmektedir. Gectigimiz yillarda Ispanya Kralicesi serefine bir sema toreni ve sohbet toplantisi duzenleyen topluluk, UNESCO tarafindan "Dunya Kimsesiz Cocuklara Yardim Komitesi"nin Bruksel’deki etkinliklerine katilmistir. Ingiltere Prensi Prens Charles adina duzenledigi sema toreni oldukca begeni toplamıstir. "Monsieur Ibrahim ve Kur’an’in Cicekleri" adli filmle onceden sahip olduklari odullere bir yenisini eklemislerdir. UNESCO tarafindan duzenlenen "Kültürel mirasi koruma projesi"nde, 160 ulkenin hazirladiği 1500 proje arasindan 1. secilmis ve 2007 yilinin tum dunyada "Mevlana Yili" olarak kutlanmasina vesile olmustur. Dunyada bircok ulke ve sehirde Mevlevi müzigini ve semasini icra edip, bu sufi yolunun icindeki İslami hosgorunun tanitilmasini saglamistir.
"Bizi askta, aski da bizde ara" diye belirtmektedir Hz. Mevlana. Sema ise asiklarin ruhlarinin dinlendigi yerdir. Onu ancak caninin icinde cani olan bilir. "Sema, sevgiliye olan naz ve niyazdir. Sevgilide fani olma gayretidir. Pervanenin atese ucmak icin sicramasidir." "Sema asiklarin gidasidir, semada sevgiliyle bulusma hali vardir" diyen Mevlana; bir baska deyisinde "hal ehlinin gonullerini sevgi aritir" diye belirtmektedir.
Fani dunyadan cikar semaya giren. Aslindan ayri dusen bir canin ask ile cirpinisini, kivranisini ve yok olusunu ifade etmektedir sema. Maddi alemden, mana alemine uzanan bir yolculuk, bir dalistir. Arsa merdiven dayamaktir sema; Hakk asiginin miracidir bir bakima.
Dunya gibi, gunes gibi olmak; onlarin dillerince ve onlarin hallerince bir niyazdir sema. Mevlana’ya gore sema; "Kendinden gecmek ve Hakk’a vasil olmak suretiyle "Bela" (Evet) sesini isitmektir. Allah’la bir olma zamanini yakalama sirridir. "Gelsin, varlık namina ne varsa gelsin, Kafiri, putperesti, mecusisi gelsin. Dergahimizda bizim yoktur umutsuz, Yüz kere tovbe edip tovbesini bozan gelsin." nidasiyla tum gonulleri kucaklamaktir. Sema Allah’in "semi" sifatindan; isitmekten gelir. Asik isitir; ruhunu adapte eder, vucudunu muzikle harekete gecirir. Bunu yaparken o el acis, boyun bukus, yere her vurusun bir manasi vardir.
Semaya baslarken elleri yere vurarak baslarlar; ilk yaratilisi sembolize eder. Kudum sesleri yaratilisi hatirlatan unsur; ney sesi ise bize can veren kutsal nefes olarak karsimiza cikar. Semazenlerin giydikleri siyah renkli hirkalar; Allah’i kuldan alikoyan hersey olarak tanimlanir. Masiva denilen ve bizi Allah’tan ayiran hersey; yani sembolik olarak da bu elbise, kulla Allah arasina giren siyah bir perde gibidir.
Semazenlerin baslarina giymis olduklari sikkeler; mezar tasini simgeler. Bu hususta da "Olmeden evvel olunuz" hadis-i serifine bir isaret vardir. Olumu hatirlamaya, dunyanin geciciligini akildan cikarmamaya hizmet eder. Sema’dan once semazenlerin birbirleriyle selamlasmalari; Cemal seyridir. Canin cana; ruhun bir baska ruha selamidir ayni zamanda. " Ben benden geciyorum; sana selam veriyorum" manasindadir.
Kirmizi tecelli rengidir. Meydandaki seyh postunun kirmizi renkli olmasi hususunda bunu soyleyebiliriz. Gunes dogmadan once tan yeri kirmizi renklidir. Aydinligin hemen evveli de kirmizidir. Bir bakima dogus oncesi kirmiziliktir bu. Semazenlerin giydikleri beyaz elbiselere "tennure" adi verilir. Teni nurlandiran elbise manasina gelir. Manevi anlamda ise kefene isaret eder.
Sembolik anlamda semazen manevi olarak nefsini oldumus, ruhuyla dirilmistir. Sema’ya baslarken ellerini capraz olarak omuzlarinda birlestirir; ki bu Allah’in "bir" olusunu ifade eder. Sol omuzlarina bakarlar, cunku kalp soldadır. Semazenler her donuslerinde Allah adini bir kez zikrederler. Ayaklarini her kaldirista "AL", her indiriste "LAH" derler. İcten gelir; kalbin sesidir. Ellerin durusu sag el acik, sol el kapali seklindedir. Bu da Hakk’tan alip halka vermek anlaminda degildir aslinda. Sag el aciktir, cunku Allah’in merhametini dilemektedir; sol el ise kapalidir, cunku O’nun gazabindan korkmasini simgeler.
Neyin cikardigi sesler Ilahi askin atesleridir. Ney, cevreye ask atesleri sacmaktadir. Sema bu atesi; bu koru yelpazelemektir. Ney ayrılıga isyan feryadi; sema sessiz bir baskaldiristir. Mesnevi’nin baslangicinda Hz. Rumi’nin; "Dinle neyden kim hikayet etmede, Ayriliklardan sikayet etmede. Der kamisliktan ayirdilar beni Nalisim zar eyledi Merd-u zeni" beyitlerindeki gibi asik için ney bir bahanedir aslinda. Her ses Sevgili’den bir davettir; sema bu davete icabettir. Sevgiliden gelen bu daveti tum insanliga ulastirmak icin ise; sema gosterileri duzenlenir ve semazenler gonulden davetiye sunarlar.
Hz. Ruminin siiriyle son verelim: "Bazen gorunmeyen, gizli kalan, Bazen gorunen belli olan biziz. Biz bazen mu’miniz, bazen musa’nin dinindeniz Bazen de hiristiyan’iz Bu gonlumuz, her gonlun ornegi olmak icin Her gun bir baska suretle gorunur kendini gosterir."
Eyvallah…
Kalbin sahibine emanet olun.
Galata Mevlevi Musikisi Semâ Topluluğu’nun Galata Mevlevihanesi 2006 Programı
0505 678 0618
0535 210 4565